PERJUANGAN MENENTANG PEMBINAAN INSINERATOR DI BATU ARANG:

Sepanduk membantah cadangan insinerator. (Gambar oleh Brex Arevalo/GAIA AP)

Sebagai Satu Isyarat Apabila Komuniti di Asia Pasifik Mencabar Janji Palsu Industri Pembakaran Sisa

20 Februari 2024 – Pada 2003, Pemimpin dan komuniti di Broga, Semenyih, Selangor membantah dan memenangi perjuangan menentang pembinaan insinerator sisa kepada tenaga (WtE) di Semenanjung Malaysia. Malaysia menunjukkan contoh terbaik dalam mengelak cadangan insinerator di rantau ini. Walau bagaimanapun, hari ini, insinerator WtE membuat kemunculan semula dalam bentuk “ekonomi sirkular” dan “tindakan iklim”.

Penduduk Batu Arang di mana terletaknya tapak cadangan WtE menolak pelan kerajaan ini dengan menyatakan kesihatan, kesesakan lalu lintas, nilai hartanah, kerapuhan geologi serta lombong arang batu sebelum ini dengan rangkaian terowong yang panjang di bawah tanahnya, dan status tapak warisan.

“Komuniti di Asia dan Pasifik telah lama membuktikan bahawa amalan praktikal, kos rendah dan diterajui oleh komuniti adalah lebih berkesan daripada membakar sisa,” kata Brex Arevalo, Juru kempen Iklim dan AntiInsinerasi GAIA Asia Pasifik, dalam simposium yang dianjurkan oleh Persatuan Pengguna Pulau Pinang (CAP), Sahabat Alam Malaysia (SAM), dan Global Alliance for Incinerator Alternatives (GAIA) Asia Pasifik. “Tetapi di sinilah kita, memandangkan kita semakin mahir dalam penyelesaian sisa sifar, industri pembakaran sisa juga semakin cekap dalam menjual produk mereka yang menawarkan janji palsu dan kosong.”

Simposium yang dianjurkan sebagai sebahagian daripada Bulan Sisa Sifar Antarabangsa, bertujuan untuk berkongsi isu alam sekitar dan kesihatan awam mengenai pembakaran WtE yang dijaja secara berleluasa di Asia Pasifik. Acara itu dihadiri oleh penyelidik terkemuka, aktivis, dan pertubuhan bukan kerajaan, dari Malaysia, Indonesia, Filipina, China, Jepun, Australia, dan Eropah. “Kami berhasrat untuk menggunakan pandangan yang diperoleh daripada pembentangan oleh pakar yang dijemput untuk merumuskan kertas dasar untuk diserahkan kepada pihak berkuasa di Malaysia sebagai sebahagian daripada advokasi kami untuk membongkar penyelesaian palsu,” jelas Mageswari Sangaralingam, Pegawai Penyelidik Kanan CAP dan Setiausaha Kehormat SAM . Malaysia kini mempunyai dasar untuk membina sekurang-kurangnya satu insinerator bagi setiap negeri.

Yuenmei Wong, seorang penyelidik bebas dari Malaysia, menekankan bahawa perundangan negara terutamanya untuk menangani aspek penting pengurusan sisa pepejal seperti pengumpulan, pelupusan dan infrastruktur, dengan penguatkuasaan yang tidak mencukupi untuk meminimumkan sisa semasa pengekstrakan sumber. Dalam rundingan Perjanjian Plastik Global (GPT) semasa, pertubuhan masyarakat sivil menuntut penyelesaian untuk menampung krisis sisa plastik secara holistik, bukan hanya pada penghujung kitaran hayatnya tetapi daripada pengekstrakan sumber.

Penduduk Batu Arang berbincang mengenai cabaran yang dihadapi oleh masyarakat. (Gambar oleh Nur Colis/WALHI)

Pemimpin dan penduduk Batu Arang turut hadir. Lebih tiga ratus orang berhimpun sebagai protes di Bandar Tasik Puteri hanya beberapa hari sebelum simposium.

Pemadaman kebakaran di Asia Pasifik

“Kami ada penyelesaiannya,” kata Froilan Grate, Penyelaras GAIA Asia Pasifik. GAIA melaksanakan Projek Rakan Usaha Sama Bandar Sisa Sifar dengan kerjasama 18 pertubuhan ahli bagi penubuhan program sisa sifar di lebih 25 bandar dan komuniti di Filipina, Indonesia, Malaysia dan India. Projek itu mampu mengalihkan lebih 1.9 juta tan sisa dari tapak pelupusan sampah dan melaksanakan sekurang-kurangnya 23 ordinan tempatan mengenai pengurusan sisa dan larangan plastik sekali guna.

Eropah, China dan Jepun semakin melihat negara Asia sebagai pasaran baharu muncul untuk insinerator WtE tempatan mereka kerana mereka menghadapi pasaran domestik yang tepu. Memandangkan pelaburan dalam pasaran baharu muncul merupakan usaha berisiko bagi syarikat insinerator WtE tempatan mereka, mereka menggunakan pengaruh politik dan kewangan mereka melalui institusi kewangan antarabangsa seperti Asian Development Bank (ADB), Asia Infrastructure Investment Bank (AIIB), dan Agensi Kerjasama Antarabangsa Jepun (JICA) untuk mengarahkan kewangan awam bagi menyokong industri ini.

Tasik di Batu Arang yang pernah menjadi tapak aktiviti perlombongan. “Batu Arang” bermaksud “arang batu” dalam bahasa Inggeris. (Gambar oleh Nur Colis/WALHI)

Di Filipina, walaupun terdapat larangan berterusan terhadap pembakaran sisa, Ninya Sarmiento,  Juru Kempen Projek Pilipinas Bebas Plastik dari Ecowaste Coalition, menimbulkan kebimbangan mengenai langkah untuk menghalalkan pembakaran sisa dan perkongsian tempatan dengan syarikat WtE di mana ADB, melalui sokongannya untuk mengkaji kajian kemungkinan, membangunkan pilihan Perkongsian Awam-Swasta, membantu dalam penyediaan projek, dan menguruskan proses tender, dituduh menjejaskan Akta Udara Bersih negara yang mengharamkan pembakaran sisa.

Bercakap dari Australia, Jane Bremmer, Penyelaras Kempen Australia Bebas Toksin, berkongsi rosot kembali dalam pengurangan sisa. “Menjelang rundingan Perjanjian Plastik Global baharu di Paris, Menteri Alam Sekitar Australia memutuskan untuk membuka semula eksport sisa plastik selepas kerajaan persekutuan terdahulu memperkenalkan larangan lima tahun. Larangan eksport sisa 2019 dibuat sebagai tindak balas terhadap pendedahan China dan negara Asia Tenggara terhadap lambakan sisa.”

Dr. Jorge Emmanuel, Profesor Adjung dari Jabatan Sains dan Kejuruteraan Alam Sekitar di Universiti Silliman di Dumaguete, Filipina, menekankan perkara kritikal, dengan menyatakan, “Malah insinerator WtE yang paling canggih mengeluarkan dioksin.” Beliau menyatakan bahawa disebabkan tempoh kependaman pelepasan dioksin, kesan sebenar mungkin tidak dapat dilihat selama 7 hingga 10 tahun lagi dan mempunyai bukti kukuh mengenai pelepasan dioksin, peratusan besar orang akan mati akibat penyakit berkaitan dioksin seperti kanser. Dr Emmanuel menegaskan, “Itulah sebabnya kenapa saya percaya pada prinsip berjaga-jaga; jika sudah ada bukti kukuh dari seluruh dunia, kita tidak boleh menunggu insinerator lain dipasang dan menunggu dekad akan datang untuk sains menunjukkan kepada kita secara muktamad bahawa orang mati kerana pelepasan insinerator WtE.”

Sementara di negara yang pembakaran WtE adalah amalan lalai, pakar berkongsi isu mengenai peraturan alam sekitar.

Di China, insinerator WtE perbandaran meningkat dengan pesat daripada 130 pada 2011 kepada 927 pada penghujung 2022. Walau bagaimanapun, lebih daripada 40 Not-In-My-Backyard (NIMBY) dalam dekad yang lalu memaksa kerajaan China menambah baik peraturan mengenai pembakaran WtE. “Apabila kebanyakan bandar besar China menguatkuasakan pengasingan sisa mandatori, data operasi daripada loji sisa kepada kuasa antara 2020 dan 2023 mendedahkan bahawa “pemberhentian loji” sering berlaku. Menurut kajian mereka terhadap 29 pentadbiran peringkat wilayah, angka lebihan kapasiti negara untuk 2022 ialah 100.99%, dengan lebihan kapasiti ditemui dalam 12 pentadbiran,” kata Penyelidik Alam Sekitar Lee Jiacheng dari Pusat Ekologi Wuhu (WEC),

Yuichiro Hattori, Penyelidik dan bekas Pegawai Pengurusan Sisa Pepejal di Jepun, menegaskan bahawa walaupun Jepun terlalu bergantung pada pembakaran WtE dan usaha kitar semula terjejas, pembakaran WtE hanya menyumbang kepada kira-kira 3% daripada grid elektrik negara. Ditambah dengan keperluan pematuhan untuk piawaian alam sekitar yang tinggi, WtE menjadi industri yang kurang kos efektif. Pada abad yang lalu, insinerator WtE ditutup dan berkurangan daripada 1,965 insinerator WtE pada 1975 kepada 1,028 tahun ini.

Arevalo berkata walaupun terdapat sumber yang tidak seimbang dari segi kewangan dan kuasa antara komuniti dan industri WtE dan plastik, akar umbi termasuk pemungut sampah dan pekerja sisa berjuang dan menang.

Tapak bagi insinerator yang dicadangkan. (Gambar oleh Brex Arevalo_GAIA AP)

Di Indonesia, Abdul Ghofar, Pengurus Kempen bagi Pencemaran dan Keadilan Bandar di WALHI (Forum Indonesia bagi Alam Sekitar) atau Friends of the Earth Indonesia, mengenal pasti komuniti yang terjejas oleh projek WtE di dua belas bandar di Indonesia. Walau bagaimanapun, terdapat satu kelebihan kerana tiga bandar membatalkan projek mereka sebagai tindak balas kepada permintaan awam, bantahan masyarakat dan potensi kerugian kewangan.

Manusia Sebagai Pusat: Perundangan dan Pengalaman Berkongsi Ke Arah Masa Depan Sisa Sifar

“Saya tidak mahu Asia Pasifik atau Malaysia mengulangi kesilapan yang dilakukan oleh Eropah pada masa lalu,” kata Janek Vahk, Pengurus Dasar Pencemaran Sifar bagi Sisa Sifar Eropah, menekankan pencapaian yang dicapai oleh EU sejak 2015 dengan mengecualikan pembakaran WtE daripada kewangan menyokong dan beralih kepada mengutamakan pengurangan sisa.

“Pencemaran sisa adalah masalah global yang memerlukan penyelesaian tempatan. Sisa Sifar menghargai keadilan alam sekitar dan sosial. Menempatkan manusia sebagai pusat pengurusan sisa mengiktiraf pengalaman hidup dan kepakaran mereka yang menafikan keperluan untuk terus membakar bahan buangan dan sumber berharga,” kata Grate.

Sokong penduduk Batu Arang dalam perjuangan menentang insinerator WtE, tandatangani petisyen mereka di sini: https://docs.google.com/…/1FAIpQLSe8EchXHdIXvd…/viewform

Nota:

  1. Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan membatalkan perintis pertama fluidized-bed gasification technology dan sistem pencairan abu di Broga, Semenyih, pada 2006. Selain itu, Majlis Perbandaran Kajang memulakan loji Refuse Derived Fuel (RDF) pertama di Kampung Pasir Baru, Semenyih, yang menghadapi aduan orang ramai mengenai pencemaran alam sekitar dan ditutup secara kekal pada 2015 selepas sembilan tahun. Antara 2012 dan 2022, Kabinet meluluskan tujuh insinerator WtE yang ditender oleh Kementerian di negeri Johor, Melaka, Negeri Sembilan, Kedah, Pulau Pinang dan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur. Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri Selangor meluluskan enam (6) insinerator WtE dengan kapasiti pembakaran harian sebanyak 9,000 tan MSW dan 100 tan sisa terjadual di utara Selangor.
  2. Sebelum Resolusi Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu 77/161, Kesatuan Eropah menarik balik sokongan kewangan untuk pembinaan insinerator WtE kerana masalah pelepasan CO2:

– Pada 2017, Kesatuan Eropah menggesa larangan pelaburan dalam WTE, dan perubahan cukai di EU menghapuskan sokongan awam untuk pelaburan WTE.

– Pada 2018, Panduan Pelaburan Kewangan Lestari bagi Bank Pelaburan Eropah mengecualikan WTE sebagai pelaburan yang boleh diterima.

– Pada 2019, European Green Deal (European Green Deal), yang ditubuhkan oleh Suruhanjaya Eropah, memerlukan pengurangan sisa (pengurangan sisa), meningkatkan tahap kitar semula dan memelihara hak pembaikan (pembaikan bagi digunakan semula).

Sumber: Pressenza International Press Agency (20 Februari 2024)