Amanah Dikhianati: Mengapa Skandal Tabung Haji Adalah Ujian Sebenar Merdeka

oleh Azam Aris

Selama dua minggu berturut-turut, semasa solat Jumaat pada 28 Ogos dan 4 September, Imam Masjid Putra Heights mengulangi khutbah yang disampaikan di masjid lain di seluruh Selangor yang menegaskan betapa perlunya bagi umat Islam untuk membebaskan diri daripada sifat tamak dan mengutamakan memelihara amanah.

Ketika negara menyambut Merdeka pada 31 Ogos dan Hari Malaysia pada 16 September yang menandakan kebebasan kita daripada penjajahan, imam itu mengingatkan para jemaah bahawa kemerdekaan tidak membawa makna yang sebenar jika umat Islam gagal untuk memelihara dan mewariskan amanah yang datang bersama kebebasan itu.

Menurut beliau, amanah itu termasuklah usaha mendidik generasi yang mempunyai iman yang teguh atau kepercayaan yang berpegang pada prinsip, berilmu, berakhlak mulia, jujur, dan tabah dalam menghadapi cabaran dan kesukaran.

“Di sebalik perjuangan yang luar biasa wira-wira negara kita dalam memikul amanah rakyat untuk mencapai kebebasan negara kita, terdapat segelintir pihak dalam kalangan kita yang memilih untuk mendahulukan kepentingan diri sendiri sehingga sanggup mengkhianati agama, penganutnya, serta tanah air yang kita cintai ini.”

“Hari ini, selepas 69 tahun Merdeka (dan 63 tahun sejak penubuhan Malaysia yang merangkumi Sabah dan Sarawak), musuh utama kita bukan lagi penjajah yang mengacukan senjata mereka, sebaliknya ancaman rasuah dan penyalahgunaan kuasa yang berleluasa serta telah berakar umbi dalam masyarakat kita sendiri, sehingga menghakis hakikat sebenar kebebasan.

“Kuasa dan kedudukan merupakan amanah yang mesti dilaksanakan dengan penuh kecemerlangan dalam memimpin dan memelihara kesejahteraan umat Islam, bukannya disalahgunakan sebagai alat untuk mengaut kekayaan atau mengejar kepentingan serta kemegahan peribadi. Ketika rakyat bergelut dengan kesukaran hidup yang semakin memuncak, terdapat segelintir pihak yang secara senyap-senyap bermewah dengan kekayaan hasil daripada pengkhianatan amanah dan pencabulan keadilan.”

Kata-kata ini cukup tegas dan mendalam. Kita hanya mampu berharap agar ia menyentuh hati sanubari mereka yang mendengarnya, dan yang mungkin lebih penting, mereka yang diamanahkan dengan kuasa serta wang rakyat.

Imam juga mengingatkan para jemaah bahawa ramai umat Islam telah mengamanahkan simpanan mereka kepada institusi seperti Lembaga Tabung Haji (TH), menunaikan zakat, serta menyumbang kepada wakaf dan sedekah. Mereka berbuat demikian kerana yakin bahawa wang dan sumbangan mereka akan diuruskan dengan penuh amanah, ketelusan, dan akauntabiliti.

“Setiap individu yang diamanahkan dengan tanggungjawab menguruskan dana dan kepentingan ummah ini sama ada sebagai pengurus, ahli jawatankuasa, pemegang amanah, atau pihak yang diberi kuasa ke atas kewangan awam sebenarnya memikul beban akauntabiliti yang amat berat di sisi Allah. Menguruskan dana awam dengan integriti merupakan manifestasi nyata pengabdian kita kepada ummah dan negara. Jangan biarkan harta yang sepatutnya memberi manfaat kepada ummah disalahgunakan demi kepentingan diri sendiri.”

Walau bagaimanapun, khutbah itu juga turut menyampaikan satu peringatan penting: walaupun umat Islam wajib menolak pengkhianatan amanah, mereka yang dituduh melakukan kesalahan berhak mendapat siasatan yang adil dan menyeluruh.

Tindakan imam itu amat tepat sekali apabila beliau mengingatkan umat Islam bahawa memelihara amanah dan menolak rasuah merupakan kewajipan agama yang mesti dipandang serius.

Sebagai seorang pendeposit TH, saya berharap agar syor-syor Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai dana jemaah haji bagi tempoh 2014 hingga 2020, serta siasatan susulan termasuk siasatan jenayah dan perakaunan forensik berhubung kerugian yang dialami oleh anak-anak syarikatnya, dibiarkan berjalan mengikut proses yang sewajarnya.

Kita tidak boleh membiarkan RCI dan dapatannya diheret ke kancah permainan politik. Sebaliknya, daripada menyokong RCI dan membiarkan pihak berkuasa mengambil tindakan susulan terhadap syor-syornya, terdapat parti politik dan segolongan masyarakat yang lebih sibuk berbalah mengenai perkara yang patut diterima atau ditolak daripada dapatan itu. Cukuplah dengan sikap politik seperti ini.

Marilah kita pastikan fakta-fakta sebenar terlebih dahulu.

TH menghadapi masalah kewangan yang serius dan memerlukan suntikan dana penyelamatan yang besar. Kerajaan terpaksa menyelamatkan TH dengan suntikan kewangan melebihi RM10 bilion melalui syarikat tujuan khas, Urusharta Jamaah Sdn Bhd, setelah kedudukan kewangannya merosot dengan teruk.

Menjelang akhir tahun 2017, liabiliti TH telah melebihi asetnya sebanyak RM4.1 bilion. Berdasarkan keadaan ini, dan menurut peruntukan Akta Tabung Haji 1995, institusi itu sepatutnya tidak mengisytiharkan sebarang dividen atau hibah. Namun, ia tetap berbuat demikian setelah menggunakan kaedah nilai aset boleh realisasi bagi meningkatkan nilai asetnya.

Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mendapati bahawa pada tahun 2017, TH sepatutnya melaporkan defisit bersih sebanyak RM1.4 bilion dan bukannya keuntungan sebanyak RM3.4 bilion sekiranya piawaian perakaunan yang sewajarnya dipatuhi.

Mengatakan sebaliknya bermakna mengabaikan realiti kedudukan kewangan TH pada masa itu. RCI juga mendapati bahawa tujuh daripada 14 pelaburan bermasalah mengalami kerugian keseluruhan yang dianggarkan berjumlah RM2.58 bilion. Perkara ini tidak boleh dianggap sekadar nasib malang atau akibat keadaan pasaran semata-mata. Menurut dapatan RCI, beberapa transaksi diteruskan walaupun terdapat kelemahan serius dalam proses usaha wajar.

Implikasinya jauh melangkaui piawaian perakaunan dan aspek teknikal. Kita sedang bercakap mengenai berbilion ringgit milik rakyat biasa, umat Islam yang menyimpan wang hasil titik peluh mereka di TH, sama ada sebagai persediaan untuk menunaikan haji atau sekadar simpanan masa depan.

Kerugian itu adalah sesuatu yang nyata. Begitu juga dengan hakisan kepercayaan yang berlaku.

Daripada menafikan fakta, berselindung di sebalik hujah teknikal, menganggap RCI sebagai cacat dan menuntut siasatan lain, biarlah TH dan kerajaan meneruskan pelaksanaan syor-syor RCI, termasuk meminda Akta TH bagi meletakkan pelaburannya di bawah pengawasan Suruhanjaya Sekuriti Malaysia.

Biarlah pihak berkuasa penyiasat, termasuk Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), meneruskan tugas mereka. Dan biarlah mereka yang telah didakwa mempertahankan diri di mahkamah.

Pada masa yang sama, Jawatankuasa Kira-kira Wang Negara (PAC) Parlimen yang bersifat dwipartisan juga harus dibenarkan menjalankan tugasnya. Siasatan jawatankuasa itu terhadap tadbir urus, ketidakserasian kewangan, dan ketidakteraturan pelaburan TH adalah penting. Pengerusi PAC, Datuk Mas Ermieyati Samsudin, telah menyatakan bahawa tugas jawatankuasa itu tidak akan bertindih dengan siasatan menyeluruh Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI), sebaliknya akan menumpukan kepada status pelaksanaan syor-syor RCI itu.

Sebagai seorang pendeposit yang berhasrat untuk mengekalkan simpanan di TH, saya amat berharap agar apabila siasatan susulan ini selesai, kita akhirnya akan mengetahui siapa yang mengkhianati kepercayaan yang diberikan kepada mereka dan pihak yang bertanggungjawab akan dipertanggungjawabkan atas tindakan mereka.

Walau betapa besarnya kerugian kewangan yang dialami, ia hanyalah sebahagian daripada tragedi ini. Kerosakan yang lebih besar ialah hilangnya kepercayaan dalam kalangan masyarakat Islam terhadap sebuah institusi yang pernah dianggap hampir suci. Kepercayaan itu mengambil masa berpuluh-puluh tahun untuk dibina namun boleh musnah dalam tempoh beberapa tahun sahaja. Dan apabila kepercayaan itu hilang, usaha untuk membinanya semula bukanlah sesuatu yang mudah.

Siasatan yang sedang dijalankan kini mestilah menjawab beberapa persoalan asas.

• Adakah Ketua Pegawai Eksekutif, Ketua Pegawai Kewangan dan pihak pengurusan kanan sengaja menyembunyikan kedudukan kewangan sebenar daripada Lembaga Pengarah?
• Jika ya, adakah lembaga pengarah yang turut dianggotai oleh ahli politik UMNO mengemukakan soalan-soalan yang tepat dan mendalam?
• Atau, adakah lembaga pengarah yang sememangnya sedia maklum mengenai kerugian itu kemudiannya mendesak pihak pengurusan kanan TH untuk menunjukkan keuntungan supaya dividen dan hibah masih boleh diagihkan memandangkan Pilihan Raya Umum 2018 semakin hampir?
• Sebaliknya, adakah Lembaga Pengarah, setelah mengetahui mengenai kerugian itu, memaklumkan kepada menteri yang bertanggungjawab bahawa dividen dan hibah tidak boleh diagihkan?
• Adakah menteri berkenaan kemudiannya memaklumkan perkara itu kepada Jemaah Menteri dan Perdana Menteri?
• Akhir sekali, adakah terdapat tekanan yang tidak wajar daripada Perdana Menteri dan Jemaah Menteri untuk melakukan sebaliknya iaitu menunjukkan keuntungan, menutup kerugian, dan terus memberikan dividen?

Ini bukanlah persoalan remeh. Di mana-mana peringkat rantaian arahan ini, tindakan itu sebenarnya boleh dihentikan. Seseorang boleh sahaja berkata tidak. Seseorang boleh sahaja tampil dan menyatakan bahawa apa yang sedang berlaku itu salah.

Seseorang boleh sahaja enggan mengkhianati amanah yang dipertanggungjawabkan kepadanya. Sekiranya itu berlaku, mungkin satu skandal kewangan yang jauh lebih besar dapat dielakkan.

Imam Masjid Putra Heights itu benar. Malaysia yang benar-benar merdeka bukan sekadar negara yang telah membebaskan diri daripada penjajahan. Ia adalah sebuah negara di mana pemimpin politik dan korporat melaksanakan tanggungjawab mereka dengan jujur, dana awam dilindungi dengan sewajarnya, dan kepercayaan rakyat tidak disalahgunakan.

Beliau mengingatkan umat Islam bahawa setiap amanah mestilah ditunaikan dengan jujur, tidak kira betapa kecil atau besarnya amanah itu. Amanah merupakan asas kepada kepercayaan, dan tanpa kepercayaan, kesejahteraan sebenar bagi masyarakat tidak mungkin dapat dicapai.

Oleh itu, umat Islam mestilah berwaspada agar tidak mengkhianati sebarang amanah. Apabila kepercayaan dikhianati, ia bukan sahaja merosakkan institusi dan reputasi, malah boleh melenyapkan keberkatan Tuhan ke atas sesebuah masyarakat.

Mesej imam itu mungkin disampaikan dalam bentuk khutbah yang penuh pengajaran. Namun, ketika negara meraikan kemerdekaan dan Hari Malaysia, mesej itu turut melangkaui batasan masjid.

Kebebasan daripada penjajahan memberikan kita kemerdekaan. Namun, kemerdekaan itu tidak bermakna jika mereka yang diamanahkan dengan kuasa dan wang rakyat mengkhianati amanah yang sepatutnya mereka lindungi.

Dan mungkin, itulah persoalan yang harus kita semua ajukan, seperti dalam kes TH: siapakah dalam rantaian kuasa itu yang telah mengkhianati kepercayaan rakyat?

(Azam Aris ialah editor emeritus di The Edge)

Sumber: The Edge (14 September 2026)

https://theedgemalaysia.com/node/817953