Asbestos: Serat kecil yang mengancam nyawa kita
Kali pertama Dr Jayabalan A. Thambyappa berjumpa dengan pesakit yang menghidap mesothelioma pada 1993. Ketika itu, beliau bekerja di sebuah hospital swasta di Malaysia sebagai pegawai perubatan.
Seorang lelaki berusia lewat 50-an datang ke hospital mengadu sesak nafas dan batuk selama beberapa bulan.
“Doktor yang melihatnya mendiagnosis dia mungkin menghidap batuk kering. Dia dihantar untuk x-ray.
“Diagnosis mesothelioma dibuat oleh pakar radiologi yang pintar di hospital itu. Maklumat ini telah disampaikan kepada doktor yang memutuskan untuk merawat pesakit secara konservatif,” Dr Jayabalan menceritakannya, beliau yang bekerja dengan Persatuan Pengguna Pulau Pinang (CAP), mengenai pengharaman asbestos sejak 1990-an.
Mesothelioma adalah kanser yang bermula sebagai pertumbuhan sel yang luar biasa daripada lapisan nipis tisu yang meliputi banyak organ dalaman.
Faktor risiko terbesar bagi mesothelioma adalah berada di sekitar asbestos, mineral semula jadi yang digunakan dalam penebat, bumbung, bahan kalis api, termasuk pad brek kereta.
Masalahnya ialah ia boleh mengambil masa bertahun-tahun untuk penyakit itu muncul. Contohnya, walaupun asbestos diharamkan lebih 35 tahun yang lalu, Singapura masih melihat kes mesothelioma malignan. Menurut kertas kerja mengenai “Mesothelioma malignan pekerjaan di Singapura” dalam Jurnal Perubatan Singapura, 94 kes disahkan dari 1984 hingga 2019, majoritinya lelaki.
Puncanya, kata Dr Jayabalan, adalah tempoh pendam yang lama sebelum kemunculan penyakit itu daripada kecederaan yang dialami akibat pendedahan kepada asbestos.
“Penyakit ini tidak muncul serta-merta. Mungkin ada tempoh pendam sehingga 40 tahun, bermakna penyakit itu hanya akan dilihat selepas 30 hingga 40 tahun,” jelasnya dalam satu temu bual baru-baru ini.
Rawatan bagi penyakit ini, kata Dr Jayabalan, biasanya adalah penjagaan paliatif, iaitu penjagaan perubatan khusus untuk mereka yang menghidap penyakit serius yang memberi tumpuan kepada memberikan kelegaan daripada simptom dan tekanan penyakit untuk meningkatkan kualiti hidup bagi pesakit dan keluarga mereka.
“Kemoterapi ditawarkan tetapi bukan sahaja keputusannya mengecewakan malah ia amat menyusahkan pesakit.
“Paling baik, apabila didiagnosis, mereka boleh hidup paling lama selama 18 bulan,” tambahnya.
Dihargai kerana kegunaannya
Asbestos ialah nama umum yang diberikan kepada beberapa mineral; pada masa ini, yang paling biasa digunakan ialah chrysotile, atau asbestos putih.
Terdiri daripada bahan serat kecil, asbestos tidak larut dalam air atau sejat, dan tahan kepada haba dan api serta degradasi kimia dan biologi. Pada asasnya, ia hampir tidak dapat dihancurkan, menjelaskan popularitinya dalam sektor pembinaan dan pembuatan.
Masalahnya bermula apabila serat menjadi bawaan udara dengan rosak atau terganggu apabila bahan ini dipotong atau diproses. Serat-serat kecil itu boleh disedut dan tersangkut di dalam paru-paru dan organ lain.
Menurut laman sesawang Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), semua bentuk asbestos, termasuk chrysotile, adalah karsinogenik kepada manusia.
“Secara global, lebih daripada 200,000 kematian dianggarkan disebabkan oleh pendedahan kepada asbestos dalam pekerjaan dengan lebih daripada 70% daripada semua kematian akibat kanser berkaitan kerja,” katanya.
Sekretariat Pengharaman Asbestos Antarabangsa (IBAS) mengira lebih 70 negara tidak termasuk Malaysia yang telah melaksanakan pengharaman ke atas asbestos kerana risiko kesihatannya yang teruk; walau bagaimanapun, sesetengah pengharaman ini mungkin separa kerana ia tidak meliputi industri tertentu atau penggunaannya di bawah syarat tertentu.
Di Malaysia, dilarang menggunakan bahan asbestos di sekolah, klinik, dan hospital yang dibina oleh kerajaan sejak 1999; larangan ini telah diperluaskan ke semua bangunan kerajaan pada tahun 2005.
Walau bagaimanapun, bahan binaan asbestos seperti jubin bumbung dan siling masih dijual di pasaran, dan juga tiada akta atau peraturan perundangan yang melarang penggunaannya secara persendirian.
Walaupun tindakan kumpulan seperti CAP dan individu seperti Dr Jayabalan menggesa pengharaman sepenuhnya di Malaysia selama ini, masih tidak ada yang dilakukan.
Jadi agak mengejutkan apabila pada Januari, Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam Sekitar, Nik Nazmi Nik Ahmad memberitahu pemberita bahawa kerajaan sedang mengkaji cadangan untuk “mengharamkan sepenuhnya” penggunaan asbestos.
“Kami akan menilai bagaimana isu ini diuruskan pada masa ini di bawah undang-undang dan dasar sedia ada. Jika terdapat kelemahan, kami mungkin perlu memperbaikinya,” katanya.
Pada Julai 2024, CAP telah menyerahkan memorandum kepada kerajaan yang menggesa pengharaman sepenuhnya terhadap semua bentuk asbestos, dengan alasan tidak ada “penggunaan selamat” asbestos yang boleh dipastikan di seluruh rantaian bekalan.
Ia mengulangi gesaan serupa yang dibuat dalam memorandum pada Mei 2001.
Sudah tentu, sementara janji untuk menyemak semula bukanlah janji untuk mengharamkannya, ramai yang tertanya-tanya mengapa baharu sekarang?
Masalah warisan
Asbestos chrysotile, kata Mageswari Sangaralingam dari CAP, masih dibenarkan untuk diimport dan digunakan dalam sektor pembuatan di bawah konsep “penggunaan terkawal” di Malaysia.
“Dalam mesyuarat yang kami hadiri, kami dimaklumkan bahawa hanya satu industri yang masih mengeluarkan bumbung asbestos.
“Walau bagaimanapun, terdapat bumbung asbestos, siling, dan asbestos sedia ada dalam produk lain yang perlu kita bimbangkan.
“Ini termasuk paip simen asbestos yang menghantar air yang diletakkan beberapa dekad yang lalu yang perlu dilihat, jika tidak diganti,” katanya dalam temu bual melalui e-mel.
Mengapakah Malaysia mengambil masa yang begitu lama untuk mempertimbangkan pengharaman sepenuhnya?
Mageswari berkata soalan ini perlu dikemukakan kepada kerajaan, sambil menambah bahawa dia percaya ia mungkin disebabkan oleh lobi oleh kepentingan industri.
“Kita tidak tahu apa yang berlaku di Malaysia, dan tidak mahu membuat spekulasi,” katanya.
Malaysia, katanya, tidak perlu melengahkan lagi pengharaman itu.
“Terdapat alternatif yang telah digunakan oleh negara lain, malah di Asia Tenggara,” katanya.
Tetapi walaupun selepas pengharaman sepenuhnya, ini tidak bermakna tidak akan ada kesan kesihatan untuk tahun-tahun akan datang, terutamanya seperti yang telah disebut oleh Mageswari daripada produk warisan, seperti bahan yang mengandungi asbestos yang telah dikilangkan dan dipasang pada masa lalu dan masih terdapat dalam infrastruktur dan produk sedia ada hari ini.
Kebimbangan timbul apabila ia terganggu semasa pengubahsuaian, perobohan, atau oleh kemerosotan semula jadi, yang berpotensi melepaskan serat asbestos berbahaya ke udara.
Semakan dengan syarikat perkhidmatan tinjauan asbestos tempatan menunjukkan bahawa ia menerima kira-kira purata dua atau tiga pertanyaan sebulan.
“Walaupun pensampelan dan ujian asbestos secara amnya tidak mahal, proses penyingkiran asbestos boleh menjadi agak mahal.
“Ini disebabkan oleh keperluan bagi kakitangan profesional, terlatih, persediaan unit decon [penyahcemaran], dan sambungan utiliti yang diperlukan,” kata seorang kakitangan dari bahagian industri dan alam sekitar syarikat.
Unit penyahcemaran ialah kemudahan atau unit mudah alih yang direka untuk menghapuskan bahan cemar berbahaya daripada orang, pakaian dan peralatan dengan selamat.
Selain itu, menghapuskannya, jelas ahli kakitangan, mestilah mengikut Garis Panduan Jabatan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan untuk Menghapuskan Asbestos 2017.
“Malah selepas ia dihapuskan, sisa itu mestilah dirawat dengan penuh berhati-hati.
“Akibatnya, sesetengah syarikat mungkin keberatan untuk terlibat dalam penghapusan asbestos kerana kosnya yang tinggi, selalunya tanpa mempertimbangkan sepenuhnya potensi risiko kesihatan yang berkaitan dengan pendedahan kepada bahan itu,” katanya.
Selain firmanya, terdapat beberapa syarikat pemeriksaan pihak ketiga global dan syarikat tempatan lain yang turut menyediakan perkhidmatan pensampelan dan penghapusan asbestos.
Sekiranya pengharaman sepenuhnya dipertimbangkan, siapakah yang akan menentangnya?
Tiada perlombongan atau pengilangan asbestos di Malaysia, dengan aktiviti komersial utama terhad kepada pembuatan produk asbestos bagi dijual di pasaran domestik dan eksport, menurut memorandum oleh CAP.
Memorandum itu juga memetik agensi Kajian Geologi Amerika Syarikat (USGS) sebagai meletakkan penggunaan serat asbestos di Malaysia pada 3,830 tan pada 2022, turun daripada 11,500 tan pada 2010.
Menurut rekod Asia Ban Asbestos Network (ABAN), pada 2022, Malaysia mengimport 4,322 tan simen asbestos dari Indonesia, dan 2,794 tan serat asbestos dari Rusia.
Permulaan pengakhiran?
Kontraktor tempatan, menurut Persatuan Kontraktor Binaan Malaysia (MBAM), pasti akan menyokong cadangan untuk mengharamkan sepenuhnya penggunaan semua bahan asbestos kerana pekerja mereka yang perlu mengendalikan dan memasang bahan itu dan paling terdedah kepada serat karsinogenik, kata Presiden Oliver Wee.
Asbestos, jelasnya, secara semula jadi kalis api dan biasanya digunakan dalam kalis api, penebat, bahan bumbung, dan dinding serta siling dalam persekitaran suhu tinggi. Juga menawarkan ciri kalis bunyi, ia digunakan dalam jubin siling dan panel dinding untuk mengurangkan bunyi.
“Sebagai kontraktor, kami secara aktif menasihati dan mencadangkan pelanggan menggantikan bahan yang mengandungi asbestos dengan alternatif yang lebih selamat kerana kami bertanggungjawab untuk pemasangan.
“Bahan alternatif seperti gentian kaca, selulosa, atau busa polietilena boleh dianggap sebagai pengganti,” katanya.
Persatuan itu, tambah Wee, sentiasa menjalankan program untuk menyebarkan maklumat terkini dan latihan mengenai bahaya asbestos untuk mewujudkan kesedaran dan berkongsi pengetahuan dalam kalangan ahlinya.
“Bagaimanapun, untuk mempunyai rancangan komprehensif untuk menghapuskan penggunaan semua bahan asbestos, ia memerlukan komitmen semua pihak berkepentingan serta semua orang daripada arkitek dan perunding kepada pemaju juga,” katanya.
Ditanya sama ada sektor pembinaan komited untuk menggantikan asbestos dengan produk yang lebih selamat, Wee berkata amalan dalam industri pembinaan tempatan adalah untuk kontraktor menggunakan apa sahaja bahan yang disenaraikan dalam dokumen atau spesifikasi kontrak.
Inisiatif itu, katanya, terletak kepada pereka atau perunding untuk menentukan bahan alternatif.
“Itu akan menjadikan pengilang menghasilkan jenis bahan yang diluluskan tanpa sebarang kandungan asbestos.
“Apabila tidak ada permintaan, tidak akan ada bekalan.”
Sumber: The Star, 16 April 2025