Berhati-hati dengan bahan kimia toksik dalam minyak wangi murah, ahli farmasi memberi amaran

Pengguna dinasihatkan supaya berhati-hati di tengah-tengah kebimbangan yang semakin meningkat terhadap penjualan minyak wangi murah yang meluas di pasaran, yang kebanyakannya mungkin mengandungi bahan kimia sintetik berbahaya.

Beberapa minyak wangi ini dijual pada harga serendah RM5 sebotol, menimbulkan persoalan serius mengenai ramuan dan keselamatannya bagi pengguna.

Nur Afni Amir, Pegawai Farmasi UF14 dan Penyelaras Bidang Keselamatan Bahan Kimia di Pusat Racun Negara (PRN), Universiti Sains Malaysia (USM), memberi amaran bahawa bahan kimia pewangi sintetik boleh mendedahkan ancaman kepada kulit, mata, sistem pernafasan dan keseimbangan hormon.

Salah satu bahan kimia yang paling biasa ditemui dalam minyak wangi itu ialah ftalat, yang digunakan secara meluas dalam industri wangian.

“Ftalat bertindak sebagai pelarut dan penstabil wangian. Ia membantu minyak wangi bertahan lebih lama pada kulit dan pakaian. Diethyl phthalate (DEP) ialah ftalat yang paling kerap digunakan, walaupun dalam produk berjenama.

“Bagaimanapun, jenis lain seperti dibutyl phthalate (DBP) dan diethylhexyl phthalate (DEHP) diklasifikasikan sebagai pengganggu endokrin, yang boleh mengganggu keseimbangan hormon badan,” katanya.

Pendedahan yang berpanjangan dikaitkan dengan masalah kesuburan, kerosakan hati dan buah pinggang, dan kesan negatif terhadap perkembangan janin. Individu yang sensitif juga mungkin mengalami reaksi alahan seperti ruam kulit, kesukaran bernafas dan migrain.

Menurut Nur Afni, Persatuan Wangian Antarabangsa (IFRA) mengehadkan penggunaan ftalat tertentu berdasarkan penilaian keselamatan.

“Walaupun IFRA tidak mengharamkan DEP sepenuhnya kerana ia tidak menunjukkan kesan gangguan hormon seperti ftalat lain, DBP dan DEHP telah diharamkan dalam produk wangian di bawah garis panduan mereka.”

Kesatuan Eropah (EU) telah melarang penggunaan ftalat ini dalam kosmetik, dan Asean juga telah mengharamkan DBP, DEHP, dan benzyl butyl phthalate (BBP) sejak 2004.

Di Malaysia, Garis Panduan Kawalan Produk Kosmetik, sejajar dengan Arahan Kosmetik Asean (ACD), juga melarang beberapa ftalat.

Kajian juga mengaitkan ftalat dengan masalah kesuburan, perubahan dalam kualiti sperma, dan tahap testosteron yang berkurangan, yang berpotensi menyebabkan mati pucuk.

Selain daripada ftalat, minyak wangi murah selalunya mengandungi paraben, yang biasanya digunakan sebagai pengawet untuk menghalang pertumbuhan bakteria.

“Contoh paraben termasuklah methylparaben, ethylparaben, butylparaben, dan propylparaben,” kata Nur Afni.

“Dari segi kesihatan, paraben boleh meniru estrogen dalam tubuh dan mengganggu fungsi hormon. Ini dikaitkan dengan risiko kanser payudara dan masalah kesihatan reproduktif.”

Walaupun penyelidikan mengenai paraben dan kaitannya dengan kanser masih tidak dapat disimpulkan, EU telah mengharamkan atau menyekat paraben tertentu dalam kosmetik. Walaupun Amerika Syarikat (AS) tidak mengenakan larangan sepenuhnya, lebih banyak jenama kosmetik memilih produk bebas paraben sebagai tindak balas kepada permintaan pengguna.

Di Malaysia, penggunaan paraben masih dibenarkan dalam had yang dikawal, seperti yang digariskan oleh ACD. Had ini dianggap selamat oleh kedua-dua Jawatankuasa Saintifik EU mengenai Keselamatan Pengguna (SCCS) dan FDA AS.

Benzena, satu lagi bahan kimia berbahaya, juga terdapat dalam minyak wangi kos rendah atau tiruan. Pelarut organik ini boleh ditambah secara langsung atau hadir sebagai bahan cemar daripada bahan mentah berkualiti rendah.

“Benzena ialah karsinogen yang diketahui dikaitkan dengan leukemia dan gangguan darah lain. Pendedahan jangka panjang boleh merosakkan sumsum tulang dan melemahkan sistem imun,” katanya.

Pada kepekatan tinggi, penyedutan boleh menyebabkan pening, loya dan masalah pernafasan. Benzena diharamkan dalam kosmetik di Malaysia di bawah peraturan Agensi Pengawalseliaan Farmaseutikal Kebangsaan (NPRA), tetapi minyak wangi tiruan mungkin tidak mematuhinya.

Satu lagi bahan kimia berbahaya yang terdapat dalam minyak wangi murah ialah formaldehid, yang sering digunakan sebagai pengawet untuk meningkatkan jangka hayat bau yang lebih lama.

“Formaldehid adalah karsinogen yang dikaitkan dengan kanser hidung dan tekak.

“Pendedahan boleh merengsakan mata, hidung, dan tekak serta menyebabkan alahan kulit dan asma pada individu yang sensitif. Pendedahan kulit yang berpanjangan boleh menyebabkan ekzema dan kerengsaan teruk. Apabila disedut dalam jumlah yang tinggi, ia boleh menyebabkan kerosakan paru-paru.”

Metanol ialah satu lagi bahan kimia toksik yang terdapat dalam minyak wangi tiruan, sering digunakan sebagai alternatif yang lebih murah kepada etanol, alkohol yang lebih selamat dalam kosmetik.

“Sebaik sahaja di dalam tubuh, metanol dimetabolismekan menjadi asid formik, yang boleh merosakkan organ, menyebabkan buta, dan juga membawa kepada kematian,” beliau memberi amaran.

Pengingesan boleh membawa kepada ketoksikan sistemik, manakala pendedahan kulit boleh menyebabkan kerengsaan setempat atau tindak balas alahan seperti kemerahan, gatal-gatal atau ekzema. Pendedahan yang berpanjangan membolehkan toksin menembusi tubuh, membawa kepada kesan sistemik yang teruk.

Memandangkan risiko kesihatan, Nur Afni menasihatkan pengguna memilih minyak wangi daripada jenama yang dipercayai.

Sumber: New Straits Times, 13 April 2025