CAP: Air botol lebih mendatangkan kemudaratan daripada kebaikan

Janji yang diiklankan untuk air yang lebih selamat, tulen dan lebih sihat telah menyebabkan rakyat Malaysia mengambil purata 150 liter air botol setiap tahun. Memudahkan, pertimbangan kesihatan dan kurangnya kepercayaan terhadap kualiti air paip perbandaran, telah mendorong trend ini. Sepanjang dua dekad yang lalu, air botol telah menjadi sebahagian daripada setiap fungsi sosial. Sudah berlalu apabila air dihidangkan dengan jag.

Tetapi pada hakikatnya, air botol plastik mungkin tidak selamat, tidak tulen atau tidak sihat. Malah, ia boleh menjadi toksik, tercemar dan berbahaya, selain menjadi ancaman besar kepada alam sekitar.

Kebimbangan Kesihatan

Pencemaran mikroplastik adalah kebimbangan utama. Penyelidikan menunjukkan bahawa meminum air botol boleh mendedahkan pengguna kepada zarah plastik kecil yang dikenali sebagai mikroplastik. Malah, kajian secara konsisten menunjukkan bahawa air botol mengandungi lebih banyak mikroplastik daripada air paip. Kajian yang diterbitkan oleh Environment Pollution (Jilid 315, 2022) mendapati mikroplastik dalam lapan jenama air botol dari pasar raya dan kedai runcit utama di Malaysia.

Keselamatan air botol juga dipersoalkan disebabkan oleh penarikan semula disebabkan oleh pencemaran yang kerap berlaku. Pencemaran seperti arsenik, kulat, bakteria najis, yis, alga, minyak tanah, cebisan kaca, dan juga zarah cengkerik telah dilaporkan. Pada Disember 2020, pihak berkuasa Singapura menarik balik air botol yang diimport dari Malaysia kerana kehadiran Pseudomonas aeruginosa sejenis bakteria yang terdapat di dalam najis, tanah, air dan kumbahan. Hanya enam bulan sebelum itu, satu lagi jenama air botol dari Malaysia turut ditarik balik kerana bahan cemar yang sama.

Baru-baru ini di Amerika Syarikat (AS), terdapat lima laporan kegagalan hati akut pada kanak-kanak dan 11 laporan hepatitis bukan virus pada orang dewasa selepas mengambil air botol. Pada 2024, air botol Dasani oleh Coca-Cola di United Kingdom (UK) didapati mengandungi tahap bromat yang tinggi. Pada 2007, Kanada mengeluarkan amaran mengenai tahap arsenik yang berlebihan dalam jenama air mineral yang diimport.

Air botol juga mengandungi pemplastik dan bahan kimia lain yang boleh mengganggu sistem endokrin. Kajian Jerman 2013 mengenal pasti hampir 25,000 bahan kimia dalam air botol, kebanyakannya terdapat pada tahap yang cukup tinggi untuk menyebabkan gangguan hormon yang ketara.

Kesan Alam Sekitar

Melampaui masalah kesihatan, air botol juga dilihat secara meluas sebagai ancaman alam sekitar kerana tenaga yang digunakan dalam menghasilkan dan mengangkutnya. Dianggarkan 1.5 juta tong minyak mentah digunakan setiap tahun di seluruh dunia untuk menghasilkan plastik yang digunakan dalam air botol. Di seluruh dunia, kira-kira 2.7 juta tan plastik digunakan setiap tahun untuk mengeluarkan botol air. Yang mengejutkan, 90% daripada kos air botol pergi ke label, penutup dan botol.

Pembuatan botol plastik berpotensi memudaratkan kerana ia menghasilkan lebih 100 kali lebih banyak pelepasan toksik berbanding dengan menghasilkan jumlah kaca yang sama. Air botol diangkut jarak jauh untuk diedarkan, membakar kuantiti bahan api yang banyak. Selepas penggunaan, botol sering dibuang. Botol plastik yang dibuang menghasilkan timbunan sampah yang menggunung.

Insinerasi botol plastik membebaskan produk sampingan toksik seperti gas klorin dan abu yang mengandungi logam berat, yang berbahaya kepada kesihatan manusia dan haiwan. Jika tertimbus, botol plastik boleh mengambil masa sehingga 1,000 tahun untuk terurai. Satu botol plastik mengambil masa kira-kira 450 tahun untuk mereput. Lebih 5 trilion keping plastik sudah mencemarkan lautan, dan menjelang 2050, mungkin terdapat lebih banyak plastik daripada ikan di laut mengikut berat.

Kebanyakan air botol dibungkus dalam polietilena tereftalat (PET atau PETE), ditunjukkan dengan nombor “1” di bahagian bawah botol. Apabila terdedah kepada haba, walaupun ditutup, botol PET boleh melarut resap bahan kimia ke dalam air. Di Malaysia, air botol diangkut di dalam lori di mana suhu boleh melebihi 30°C. Botol-botol ini kemudiannya disimpan di dalam gudang untuk tempoh yang tidak ditentukan sebelum dijual.

Cadangan dan Alternatif

 Memandangkan trend penggunaan air botol yang semakin meningkat di Malaysia, CAP menggesa langkah berikut diambil demi kesihatan dan alam sekitar:

• Kerajaan, negeri dan pihak berkuasa tempatan mengharamkan air botol plastik daripada kemudahan mereka. Sekolah, kolej dan universiti perlu melakukan perkara yang sama.
• Menghapuskan air botol plastik secara beransur-nasur di negara ini.
• Sediakan lebih banyak stesen isi semula air minuman.
• Meningkatkan kualiti air paip yang dibekalkan kepada pengguna.
• Jadikan air minuman bersih mudah didapati di tempat awam, perhimpunan, mesyuarat dan persidangan.

Sementara itu, pengguna dinasihatkan agar mendapatkan air yang menyegarkan daripada paip. Biarkan paip mengalir seketika sebelum mengumpul air untuk diminum. Ini adalah untuk mengelakkan sebarang rasa tidak enak di dalam air.  Menambah sekeping atau dua limau nipis atau limau ke dalam jag air juga akan menyegarkan air. Melabur dalam botol boleh guna semula berkualiti baik, sebaik-baiknya kaca atau keluli tahan karat, bagi tujuan pengisian semula.

Gesaan untuk mengurangkan dan akhirnya menghapuskan botol plastik sekali guna, perlu menjadi elemen teras perjanjian plastik global, mengiktiraf sumbangan penting mereka kepada pencemaran plastik.

Mohideen Abdul Kader
Presiden
Persatuan Pengguna Pulau Pinang

Surat Kepada Pengarang, 1 Mei 2025