Cara Menyedut Lebih Sedikit Mikroplastik di Rumah

Udara di seluruh rumah kita dicemari dengan mikroplastik. Tetapi ada perkara yang boleh anda lakukan untuk mengurangkan daripada menyedutnya.

Awan mikroplastik kecil yang tidak kelihatan tertumpu di udara rumah kita, dan kita boleh menyedut ratusan ribu hingga berjuta-juta daripadanya setiap tahun. Beberapa perubahan kecil boleh membantu kita mengurangkan pendedahannya.

Jika anda melihat pada label pakaian yang anda pakai hari ini, kemungkinan sekurang-kurangnya sebahagian daripadanya menggunakan fabrik sintetik. Ia murah, berwarna-warni dan terdapat dalam pelbagai tekstur, berat dan darjah regangan yang tidak berkesudahan. Tetapi pakaian yang sesuai ini juga merupakan antara punca utama yang menyebabkan udara di dalam rumah kita mengandungi pencemaran yang tidak kelihatan: mikroplastik.

Contohnya, apabila anda membasuh dan mengeringkan baju hangat anda, goncangkannya, tariknya ke atas kepala anda, atau teruskan seharian anda memakainya, gentian kecil yang tidak terkira banyaknya dilepaskan ke udara. Tarik nafas, dan awan zarah kecil ini boleh mengalir ke saluran udara anda.

Kita baharu mula membongkar keluasan pendedahan mikroplastik bawaan udara dan kesannya terhadap kesihatan kita, tetapi apa yang sudah diketahui adalah menimbulkan kebimbangan.

Saintispercaya majoriti pendedahan kita kepada mikroplastik berlaku apabila kita berada di dalam rumah. Berita baiknya ialah ada perkara yang boleh kita lakukan mengenainya di rumah kita, daripada mempertimbangkan semula pakaian dan perabot yang kita beli, kepada mengubah cara kita membasuh pakaian dan membersihkan rumah kita.

“Mikroplastik ada di mana-mana, dan tidak ada cara anda boleh mengelakkannya,” kata Dana Barr, Profesor sains pendedahan di UniversitiEmory, Atlanta, Amerika Syarikat (AS). “Tetapi ada cara yang anda boleh mengurangkan pendedahannya dengan ketara dari semasa ke semasa, dan kebanyakannya daripada perubahan tingkah laku.”

Udara di dalam rumah kita

Serpihan kecil plastik yang tidak kelihatan ada di sekeliling kita. Ia dikeluarkan daripada hampir setiap produk yang diperbuat daripada plastik (lebih 460 juta tan plastik baharu dihasilkan setiap tahun). Iamasuk ke dalam tubuh kita melalui makanan dan air yang kita makan, produk yang kita gunakan pada kulit dan zarah-zarah kecil yang kita sedut apabila  bernafas.

Makanan dan air pernah dianggap sebagai cara utama mikroplastik memasuki tubuh, tetapi beberapa saintis kini percaya bahawa penyedutan sebenarnya mungkin menjadi laluan utama.

Contohnya, makan kerang-kerangan penyaring seperti kupang, yang boleh mempunyai kepekatan mikroplastik yang tinggi.  Anda mungkin menyedut lebih banyak plastik semasa penyediaan makanan daripada yang anda makan daripada makanan itu sendiri, menurut satu kajian. Di negara di mana kerang-kerangan membentuk sebahagian besar diet, anda mungkin menjangkakan untuk makan 4,620 zarah setahun. Tetapi anda boleh menyedut sekitar tiga hingga 15 kali lebih zarah setahun semasa waktu makan.

Di negara maju, orang ramai menghabiskan kira-kira 90% daripada kehidupan di dalam rumah, yang merupakan salah satu sebab bahawa potensi penyedutan mikroplastik adalah jauh lebih tinggi berbanding di luar rumah. Satu kajian pada 2021 yang mengkaji mikroplastik bawaan udara di dalam dan di luar rumah di China mendapati bahawa kepekatannya adalah lapan kali lebih tinggi di udara dalaman. Walaupun gentian semula jadi mendominasi sintetik, dan cucian juga sumber mikroplastik yang banyak dan biasanya digantung di luar, mikroplastik masih berada pada kepekatan yang lebih tinggi di dalam rumah.

“Hakikat bahawa kita menghabiskan banyak masa di dalam rumah, dan kita menyedut udara di dalam rumah, bermakna kita mungkin sangat memandang rendah kepada pendedahan,” kata Barr, yang juga Pengarah di Pusat Penyelidikan HerculesExposom.

Berapa banyak mikroplastik di rumah anda bergantung kepada tempat tinggal anda, jenis bahan sintetik yang ada pada perabot lembut dan di dalam almari pakaian, lantai anda diperbuat daripada apa, dan cara anda membersihkan dan mengudarakan ruang anda. Satu lagi kajian mendapati bahawa seorang individu di AS boleh menyedut sehingga 22 juta mikro dan nanoplastik setiap tahun.

Di mana sahaja anda tinggal, mikroplastik berkemungkinan besar berada di setiap bilik di rumah anda. Tetapi di manakah serpihan ini berkumpul, dan dari mana datangnya?

Habuk bercampur dengan plastik

Apabila serpihan kecil plastik mengendap dari udara, ia selalunya berakhir di dalam habuk rumah.

Walaupun habuk mengendap, ia boleh dengan mudah ditendang ke udara apabila diganggu oleh sebarang jenis geseran. Jeroen Sonke, Ahli Biogeokimia di Pusat Penyelidikan Saintifik Kebangsaan Perancis (FNCSR) yang mengarang bersama kajian terbaharu mengenai mikroplastik bawaan udara dalaman, menyiasat kehadiran mikroplastik kecil dalam julat satu hingga 10 mikrometer, yang menembusi lebih dalam ke dalam paru-paru daripada serpihan yang lebih besar.

Sonke dan rakan-rakannya melihat ke dalam tiga pangsapuri mereka sendiri di Toulouse, Perancis, untuk mengambil sampel, dan mengumpul sampel selanjutnya dari dalam dua kereta (di mana orang di negara maju biasanya menghabiskan 5% lagi masa mereka). Sonke terkejut apabila mendapati purata lebih daripada 500 serpihan dalam satu meter padu udara di dalam rumah, dan lebih daripada 2,200 serpihan di dalam kabin kereta. Beliau menyatakan bahawa sampel ini kebanyakannya daripada udara bertakung, tetapi jika orang ramai hadir mengacau habuk, udara mungkin akan mempunyai lebih banyak mikroplastik.

Bagi bayi yang merangkak di atas tanah, muka mereka boleh beberapa inci dari habuk berisi mikroplastik. Sonke dan rakan-rakannya mengira jumlah mikroplastik yang boleh disedut oleh bayi pada purata hari berjulat antara 19,000 dan 75,000 zarah dalam julat 1 – 10 mikrometer. Bagi orang dewasa, ia adalah 28,000 hingga 108,000 zarah sehari.

Nombor-nombor ini disertakan dengan kaveat: ia masih mencabar bagi saintis untuk mengukur dengan jelas jumlah mikroplastik di udara. “Tiada penanda aras terbaik untuk mengukur mikroplastik, dan mungkin tidak pernah ada,” kata Douglas Walker, Profesor MadyaKesihatan Alam Sekitar di Emory College, menyatakan ini menjadikannya sukar untuk membandingkan penemuan antara kajian.

Dan amat sukar untuk mengukur mikroplastik yang lebih kecil, yang boleh menemui jalannya lebih dalam ke dalam paru-paru. Mikroskop standard cenderung mempunyai had yang lebih rendah sekitar 20 mikrometer, walaupun teknologinya bertambah baik, kata Sonke. Kaedah yang digunakan oleh pasukannya (mikroskopi Raman) membolehkan ia turun ke julat mikroplastik 1 mikrometer buat kali pertama.

Pencemaran juga merumitkan keadaan. Pakaian yang dipakai saintis, yang mengeluarkan awan mikroplastik, menyukarkan untuk mendapatkan hasil yang boleh dipercayai. Malahsatu kajian mendapati salutan pada sarung tangan getah yang sering dipakai saintis semasa kerja ujikaji secara tidak sengaja boleh mempengaruhi sampel.

Pakaian, perabot lembut dan permaidani

Mikroplastik datang dalam pelbagai bentuk dan saiz, termasuk sfera, kepingan, busa dan serpihan. Jenis utama mikroplastik bawaan udara datang daripada tekstil, seperti pakaian yang kita pakai, kerusi empuk dan sofa yang kita duduki, dan permaidani yang kita pijak.

“Di dalam rumah, kita mengelilingi diri kita dengan banyak bahan plastik, dan perkara seperti fabrik perabot, perabot, langsir, peralatan tempat tidur, dan pakaiananda, adalah semua perkara yang mengalami haus dan lusuh setiap hari,” kata Stephanie Wright, Penyelidik Mikroplastik dan Profesor Madya di Fakulti Perubatan di Imperial College London. “Jadi secara literal semasa kita menggunakannya, semasa kita duduk di atasnya, semasa kita bergerak padanya, sambil kita membasuhnya, sambil kita menyapunya dan semua cara mekanikal ini di mana kita memakainyajuga menjana mikroplastik.”

Mikroplastik ini berbentuk serat kecil, dan ia dijana di dalam rumah lebih kurang di mana sahaja serat plastik dipanaskan atau mengalami geseran.

Pengering dobi domestik melakukan kedua-duanya pada fabrik, melepaskan mikroplastik ke udara bilik di sekelilingnya semasa ia berfungsi. Mesin basuh juga merupakan sumber mikroplastik yang banyak, walaupun di sini kebanyakannya mengalir keluar dari rumah untuk mencemarkan saluran air.

Jika anda memiliki mesin basuh, anda boleh membeli penapis untuk mesin basuh yang boleh mengurangkan sehingga 90% seratmikro daripada air sisa. Annelise Adrian, Pegawai Program Kanan dengan Pasukan Plastik dan Sains Bahan di Tabung Hidupan Liar Sedunia, juga mengesyorkan melakukan cucian yang lebih besar untuk mengurangkan geseran antara pakaian semasa proses itu.

Wright menambah bahawa di samping inovasi teknologi, kita juga boleh mengubah tabiat kita. “Anda boleh mencuba dan menjadi secekap yang mungkin dan hanya mencuci pakaian apabila anda perlu,” katanya. Apabila cuaca dan akses membenarkan, anda boleh mempertimbangkan untuk mengeringkan pakaian anda di luar, tambahnya.

Beralih kepada pakaian yang dibuat secara eksklusif daripada bahan semula jadi, seperti kapas, bulu atau linen, juga boleh mengurangkan pendedahan kepada mikroplastik berserabut. Tidak seperti plastik, serat semulajadi terurai di dalam tubuh. Walau bagaimanapun, ia cenderung lebih mahal daripada pakaian sintetik dan memerlukan lebih banyak tanah dan sumber lain untuk dibuat. Contohnya serat kapas,memerlukan lebih banyak air untuk dihasilkan daripada serat sintetik.

Jika anda akan memakai pakaian sintetik, membeli pakaian terpakai dan sudah digunakan juga mungkin mengehadkan pendedahan mikroplastik, walaupun saintis agak berbelah bahagimengenai perkara ini. “Ada yang mengatakan bahawa pakaian terpakai telah melepaskan seratnya yang longgar dan kurang terdedah kepada pengguguran,” kata Adrian. “Bagaimanapun, yang lain berpendapat bahawa pakaian terpakai boleh mengumpul lebih banyak mikroplastik daripada semua cucian yang telah dilalui, dan serat boleh pecah dan lemah dari masa ke masa.”

Sebaliknya, membeli pakaian serat asli terpakai, seperti kapas organik atau produk bulu organik, akan menjadi “penanda aras terbaik”, kata Adrian.

Selepas meminimumkan tekstil sintetik di sekeliling anda, langkah seterusnya yang baik ialah cuba mengeluarkan habuk plastik di rumah anda, kata Wright.

Membersihkan permukaan

Membersihkan permukaan secara menyeluruh dengan menggunakan alat penyedut hampagas boleh menyedut mikroplastik yang telah mengendap di lantai dan perabot, tetapi pada masa yang sama ia boleh menghantar zarah kembali ke udara semasa anda membersihkannya. Anda juga akan mendapati muka anda penuh dengan habuk apabila anda mengosongkan beg atau kanister ke dalam tong sampah, kata Barr.

“Apa yang dilakukan oleh alat penyedut hampagas [membersihkan permukaan] ialah ia mengumpul semula zarah yang tidak diambil,” kata Barr. Beliau mencadangkan supaya memakai topeng N95 semasa menyedut atau membersihkan habuk boleh membantu melindungi anda. Wright juga mengesyorkan menyedut dan mengosongkan habuk dari mesin di ruang yang mempunyai pengudaraan yang baik.

Alat penyedut hampagas dengan penapis udara zarah berkecekapan tinggi (Hepa) dan sistem tertutup boleh membantu mengehadkan pendedahan anda kepada mikroplastik bawaan udara semasa anda membersihkannya. Penapis ini direka untuk memerangkap zarah yang lebih kecil dan menghalangnya daripada dilepaskan. Tetapi ia bukan peranti yang sempurna; malah alat penyedur hampagas terbaik ditapis Hepa masih mengumpul semula beberapa zarah mikroplastik, kata Barr.

Adrian mencadangkan gandingan alat penyedut hampagas dengan kaedah pengudaraan lain untuk mengurangkan pendedahan bawaan udara. “Jika anda sedang membersihkan, sediakan sumber pengudaraan, seperti penapis udara, atau buka tingkap.”

Walau bagaimanapun, pengumpulan semula mikroplastik semasa penyedutan dianggap sebagai masalah sementara. Satu kajian di 29 negara mendapati bahawa membersihkan permukaan biasa menurunkan tahap mikroplastik. Alat penyedut hampagas yang diselenggara dengan betul, dengan penapis dan pengumpul habuknya selalu dikosongkan dan dibersihkan, juga membantu mengurangkan pencemaran udara di dalam rumah secara lebih umum.

“Anda akan menyingkirkan [mikroplastik], pada asasnya, sebelum ia mempunyai peluang untuk menjadi bawaan udara semula,” kata Wright.

Mengemop dan mengelap permukaan yang keras dengan kain basah sebelum anda mengosongkan boleh membantu mengurangkan mikroplastik supaya lebih sedikit menjadi bawaan udara, kata Barr. Walau bagaimanapun, berhati-hati dengan produk yang anda gunakan untuk mengelap permukaan; sesetengah produk pembersihan, seperti kain lap dan span, juga boleh menjana mikroplastik.

Penapis udara dan penyaman udara

Mungkin mustahil untuk mengeluarkan mikroplastik daripada udara sepenuhnya, tetapi beberapa peranti rumah mudah boleh membantu mengehadkan pendedahan anda. Penapis udara Hepa direka untuk secara teorinya mengeluarkan sekurang-kurangnya 99.97% zarah bawaan udara sekitar 0.3 mikrometer (biasanya saiz paling sukar untuk ditapis). Satu kajian yang menganalisis mikro dan nanoplastik bersama-sama pencemaran udara lain mendapati bahawa penapis Hepa benar boleh mengeluarkan lebih 99% nanozarah daripada atmosfera.

Walau bagaimanapun, tidak semua penapis udara Hepa dicipta sama. Walaupun ia telah memenuhi piawaian Hepa, pembuatan dan fungsinya boleh mempengaruhi sejauh mana ia menangkap zarah plastik di rumah biasa. Mengingatkan bahawa jika anda akan melabur dalam satu, Barr mencadangkan model yang mempunyai banyak peringkat penapisan.

“Ia mempunyai beberapa kawasan kasar dan kemudian kawasan penapisan halus. Lebih banyak penapis yang anda miliki, lebih banyak ia disusun, lebih baik ia akan menjadi, kerana anda akan dapat menapis pelbagai saiz zarah,” kata Barr. Sistem penapisan udara seperti ini cenderung mempunyai kapasiti yang lebih besar, membolehkan kawasan permukaan yang lebih besar untuk menyerap lebih banyak zarah dalam pelbagai saiz.

Sementaraitu, penyaman udaramungkin tidak begitu membantu untuk mengurangkan mikroplastik. Satukajian mendapati mikroplastik terkumpul pada unit penyaman udara dan boleh mengedarkan mikroplastik di sekeliling bilik apabila beroperasi. Penyaman udara yang kuat malah boleh meningkatkan pelepasan mikroplastik daripada tekstil. Satu kajian di Colombia mendapati kepekatanmikroplastik yang tinggi di bilik dengan penyaman udara berbanding yang tanpanya.

Kesan kesihatan

Mikroplastik terdapat dalam tubuh kita dengan banyaknya. Apa yang mikroplastik ini lakukan sebaik sahaja ia berada di dalam diri kita adalah kurang jelas. Sesetengah zarah mikroplastik mungkin mengendap dalam lendir yang melapisi saluran pernafasan dan dikeluarkan tanpa memasuki tisu tubuh. Bagaimanapun, sesetengahnya mungkin bergerak jauh lebih dalam. Satu kajian terhadap tisu manusia yang berbeza mendapati kepekatan tertinggi mikroplastik adalah di dalam paru-paru.

Mikroplastik yang lebih kecil kurang daripada 20 mikrometer boleh menyebabkan keradangan, manakala zarah yang lebih kecil daripada lima mikrometer boleh masuk ke dalam sel dan terkumpul di dalam organ yang berbeza. Zarah-zarah yang lebih kecil ini tidak ditapis oleh hidung tetapi bergerak ke paru-paru di mana ia bersarang. Satukajian terhadap tikusmendapati bahawa mikroplastik yang disedut ke timus, limpa, testis, hati, buah pinggang dan otak dalam masa tiga hari, dan menyebabkan keradangan pada pelbagai organ.

“Serat mempunyai kesan yang paling teruk terhadap kesihatan apabila disedut,” kata Adrian. “Bentuk serat meningkatkan pengekalan toksin.”

Serat mikroplastik juga boleh masuk jauh ke dalam tubuh, melepasi paru-paru, ke dalam aliran darah dan sistem limfa, di mana ia boleh mengganggu biologi selular. Berbanding dengan bentuk lain, serat yang lebih panjang juga boleh bertahan lebih lama di dalam tubuh, kata Adrian. “Secarapurata, semakin nipis serat dan semakin kecil serat itu, maka semakin besar kemungkinan ia menembusi lebih dalam ke dalam saluran pernafasan kita, dan lebih dalam ke dalam paru-paru,” kata Wright.

Berdasarkan apa yang kita ketahui daripada jenis serat kecil yang lain, dimensi itu bermasalah, katanya, berdasarkan apa yang kita ketahui mengenai serat mineral seperti asbestos atau tiub nano karbon. “Kami tahu bahawa serat itucukup kecil untuk merejam ke dalam kantung udara di hujung saluran pernafasan kita dan ia amat bermasalah.”

Bagi serat mikroplastik, gambarannya masih tidak jelas, kata Wright. “Adakah ia akan menyebabkan kesan yang sama? Atau hakikatnya bahawa ia fleksibel, sedangkan serat mineral sangat tegar, adakah itu menjadikan [mikroplastik] kurang toksik, kurang berbahaya?”

Melangkaui potensinya untuk mengganggu tisu, terdapat juga kebimbangan bahawa mikroplastik sering datang bersama dengan teman. Ia adalah rumah kepada pelbagai jenis bakteria, dan mungkin jugamembawa bahan cemar lain. Telah dicadangkan bahawa mikroplastik mungkin bertindak untuk menguatkan ketoksikan bahan pencemar lain dalam alam sekitar. Walau bagaimanapun, bidang penyelidikan ini masih di peringkat awal, dan kesan penuh mikroplastik pada tubuh masih belum difahami.

Untuk menyelesaikan krisis pencemaran mikroplastik memerlukan lebih banyak daripada perubahan dalam rumah di mana terdapatjuga banyak kebimbangan kemampanan yang lebih luas. Contohnya, jika bergerak untuk menggantikan serat sintetik di rumah anda dengan serat semula jadi, terdapat juga penggunaan air dan tanah yang lebih besar daripada penggunaan kapas organik untuk difikirkan. Atau jika memilih untuk mengudarakan rumah anda lebih banyak untuk membawa keluar mikroplastik, pencemaran itu hanya ditolak di luar rumah. Tiada perubahan sistemik dan pengurangan global daripada 460 juta tan plastik yang dibuat setiap tahun, kemampuan individu terbatas.

PEKERJA TEKSTIL berisiko besar

Risiko kesihatan daripada serat tekstil menjadi tumpuan yang mendalam apabila melihat mereka yang bekerja dengannya hari demi hari. Kajian terbaharu yang menganalisis kepekatan mikroplastik bawaan udara di beberapa kilang tekstil mendapati kepekatan zarah halus yang tinggi secara konsisten (0.5 mikrometer dan lebih kecil) di udara dan di lantai kilang. Beberapa kajian mendapati serpihan sebesar itu bertanggungjawab terhadap risiko kesihatan, termasuk masalah pernafasan seperti asma, kerosakan tisu paru-paru dan gangguan endokrin.

Sumber: BBC (11 April 2026)

https://www.bbc.com/future/article/20260410-how-to-breathe-in-fewer-microplastics-in-your-home